Thymele Logo
Search

θέατρο φόρουμ [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 1
Videos Icon 3
Videos Icon 1
[1]

Ορισμός

Eίδος διαδραστικής παράστασης και παραστασιακής τεχνικής του θεάτρου των καταπιεσμένων, η οποία προβλέπει την παρέμβαση του κοινού στη σκηνή και τη σκηνική δράση επί ενός φλέγοντος θέματος.

Ανάπτυξη

Το θέατρο φόρουμ επινοήθηκε στo Περού από τον Βραζιλιάνο ακτιβιστή και σκηνοθέτη Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ] το 1973, όταν, μετά από μακρόχρονους αλλεπάλληλους πειραματισμούς κατέληξε σε μία θεατρική μορφή κατά την οποία δράση και θέαση ενώθηκαν σε μια νέα σύλληψη της έννοιας "θέατρο". Το θέατρο φόρουμ αποτέλεσε τη βασική και δημοφιλέστερη παραστασιακή τεχνική του θεάτρου των καταπιεσμένων. Υπάρχουν πολλές παραλλαγές ανάλογα με το πλαίσιο και την πολιτική, πολιτισμική και θεατρική παράδοση στην οποία προσαρμόστηκε η αρχική σύλληψη και συνεχώς εξελίσσεται ως μέρος του εφαρμοσμένου, κοινοτικού, κοινωνικού θεάτρου, της θεατροπαιδαγωγικής, των διαδραστικών επιτελέσεων, του συλλογικού θεάτρου, του ακτιβισμού. Η δραματουργία του θεάτρου φόρουμ δεν αποτελεί προϊόν μυθοπλασίας, βασίζεται σε πραγματικές ιστορίες και ως εκ τούτου συνομιλεί με το θέατρο του πραγματικού, με τη διαφορά ωστόσο ότι δεν απαιτείται αυστηρή χρήση των αυθεντικών πρωτογενών πηγών, όπως συμβαίνει στο θέατρο τεκμηρίωσης. Το σκηνικό ύφος, το ερμηνευτικό επίπεδο και η σκηνοθεσία των παραστάσεων του θεάτρου φόρουμ διαφέρουν σημαντικά από εφαρμογή σε εφαρμογή.


Οι παραστάσεις του θεάτρου φόρουμ προκύπτουν συνήθως από συστηματικά εργαστήρια θεάτρου των καταπιεσμένων με τα μέλη μίας ομάδας ή μιας κοινότητας, τα οποία συνδέει ένα κοινό πρόβλημα καταπίεσης. Μία πραγματική ιστορία αδικίας ή διάκρισης ή έλλειψης ελευθερίας ή καταπάτησης εργασιακών ή ανθρώπινων δικαιωμάτων, που κάποιο μέλος της ομάδας αφηγείται στο πλαίσιο του εργαστηρίου εμπλουτίζεται με άλλα στοιχεία από αντίστοιχες ιστορίες και ανάλογες εμπειρίες της ομάδας. Τα βιώματα καθίστανται αντικείμενο καλλιτεχνικής επεξεργασίας, η οποία περιλαμβάνει πολλά μέσα έκφρασης, τον λόγο, το σώμα, τον ήχο, τη μουσική, την εικόνα, πολυμέσα, και μεταδραματικά στοιχεία, ώστε να συμπυκνωθούν νοήματα, να αναδειχθούν οι σχέσεις ισχύος και καταπίεσης και να παραχθεί έτσι μια δυναμική αισθητική μεταφορά της βιωμένης πραγματικότητας.


Στο θέατρο φόρουμ παρουσιάζεται η εξέλιξη της σύγκρουσης (αγώνας) μεταξύ του Πρωταγωνιστή-Καταπιεσμένου ή της Πρωταγωνίστριας-Καταπιεσμένης, που βιώνει μια συστηματική αδικία και καταπίεση, κοινωνικά προσδιορισμένη, την οποία αγωνίζεται να αλλάξει, καθώς έχει και την ανάγκη και την επιθυμία για αλλαγή, και του Ανταγωνιστή Καταπιεστή ή της Ανταγωνίστριας-Καταπιέστριας, που εργάζεται συστηματικά για τη διαιώνιση της καταπίεσης. Σε πρώτη φάση, παρουσιάζεται χωρίς καμία διακοπή η παράσταση του θεάτρου φόρουμ — η λεγόμενη σκηνή-πρότυπο (model scene), που αποτελεί μια αλληλουχία θεατρικών επεισοδίων, τα οποία παρουσιάζουν μία ιστορία καταπίεσης. Η σκηνή-πρότυπο ολοκληρώνεται με τη μορφή ερωτήματος, αφήνοντας την αίσθηση του ανολοκλήρωτου, της αδικίας και της οργής στο κοινό.


Ακολουθεί η δεύτερη φάση, όπου η παράσταση ξαναπαίζεται ολόκληρη ή εν μέρει και λαμβάνει χώρα το φόρουμ, η θεατρική εκείνη παρέμβαση, κατά την οποία αναζητούνται οι πιθανές εναλλακτικές λύσεις και στρατηγικές υπέρβασης της άδικης κατάστασης με τη συμμετοχή του κοινού στη δράση. Με τον συντονισμό του/ης εμψυχωτή/εμψυχώτριας [joker], που διαμεσολαβεί μεταξύ της σκηνής και της πλατείας, μέλη του κοινού αναλαμβάνουν (σκηνική) δράση προκειμένου να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα που παρουσιάζεται. Οι θεατές μετατρέπονται, κατά τον Boal, σε ηθο-θεατές, σε δρώντες θεατές. Δίνουν φωνή, σώμα και θεατρική υπόσταση στις σκέψεις τους και τις απόψεις τους για τις αποτελεσματικότερες στρατηγικές, παίρνοντας τη θέση κάποιου χαρακτήρα που έχει την επιθυμία να αλλάξει την καταπιεστική συνθήκη. Οι ηθοποιοί σε ρόλους ανταγωνιστών αυτοσχεδιάζουν προβάλλοντας αντιστάσεις και εμπόδια και επιδιώκουν να δρουν παιδαγωγικά, ανυψώνοντας σταδιακά το επίπεδο δυσκολίας και της κριτικής συνειδητοποίησης [conscientization], και να εκμαιεύουν μία σε βάθος ανάλυση της πραγματικότητας και των δυνατοτήτων υπέρβασής της. Ο Boal επέμενε στην αποφυγή αυτού που ονόμαζε «μαγική λύση» και στην προσπάθεια των θεατών να προτείνουν ναι μεν δυναμικές/χειραφετημένες, αλλά ρεαλιστικές λύσεις.

Αγγλικά
forum theatre
Γαλλικά
théâtre forum, le
Γερμανικά
Forumtheater, das
Ιταλικά
teatro forum, il

Μη προτεινόμενοι όροι

θέατρο της αγοράς

Πεδίο εφαρμογής

• Εφαρμοσμένα είδη

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"Forum Theatre is a theatrical game in which a problem is shown in an unsolved form, to which the audience, against spect-actors, is invited to suggest and enact solution. The problem is always the symptom of an oppression, and generally involves visible oppressors and a protagonist who is oppressed. In its purest form, both actors and spect-actors will be people who are victims of the oppression under consideration; that is why they are able to offer alternative solutions, because they themselves are personally acquainted with the oppression. After one showing of the scene, which is known as ‘the model’ (it can be a full-length play), it is shown again slightly speeded up, and follows exactly the same course until a member of the audience shouts ‘Stop!’, takes the place of the protagonist and tries to defeat the oppressors."


«Το Θέατρο Φόρουμ είναι ένα θεατρικό παιχνίδι στο οποίο παρουσιάζεται ένα πρόβλημα σε άλυτη μορφή, και το κοινό -ως «ηθο-θεατές»- προσκαλείται να προτείνει και να ενσαρκώσει λύσεις. Το πρόβλημα είναι πάντα το σύμπτωμα μιας καταπίεσης και, συνήθως, περιλαμβάνει ορατούς καταπιεστές/ριες και έναν/μία πρωταγωνιστή/ρια που υφίσταται καταπίεση. Στην πιο αυθεντική του μορφή, τόσο οι ηθοποιοί όσο και οι ηθο-θεατές είναι άτομα που έχουν βιώσει τη συγκεκριμένη καταπίεση· γι’ αυτό και μπορούν να προτείνουν εναλλακτικές λύσεις, επειδή γνωρίζουν προσωπικά την εμπειρία της καταπίεσης. Αφού παρουσιαστεί μία φορά η σκηνή -η οποία αποκαλείται "σκηνή πρότυπο" (και μπορεί να είναι ακόμη και μια πλήρης θεατρική παράσταση)-, επαναλαμβάνεται ελαφρώς πιο γρήγορα και ακολουθεί ακριβώς την ίδια πορεία, μέχρι κάποιος από το κοινό να φωνάξει «Στοπ!», να πάρει τη θέση του/της πρωταγωνιστή/ριας και να προσπαθήσει να νικήσει τους/τις καταπιεστές/ριες.»

Ο ίδιος ο Augusto Boal περιγράφει τη λειτουργία του Θεάτρου Φόρουμ.

Boal, A. (1992). Games for actors and non-actors (A. Jackson, Trans.). London, New York: Routledge. Translators’ Introduction, p. xxi.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Θέατρο των Καταπιεσμένων και παράσταση θεάτρου φόρουμ στην Ινδία

Rising - Παράσταση θεάτρου φόρουμ - City Hall, London

Ο Boal αναφέρεται στο Θέατρο φόρουμ.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Εργαστήριο θεάτρου φόρουμ. The NewBridge Project υπό την αιγίδα του Arts council UK και…

βασική

Boal, A. (2002). L’Arc en Ciel du Désir: Du théâtre expérimental à la thérapie. Paris: La Découverte.

Boal, A. (2024). Jeux pour acteurs et non-acteurs. Pratique du Théâtre de l'opprimé. Paris: La Découverte/Maspero.

Βoal, A. (2021). Games for Actors and Non-Actors (Jackson, A., Μετ.). London & New York: Routledge.

Boal, A., (2019). Theatre of the oppressed (Charles, A., Mcbride, M. L. & Fryer, E., Μετ.). London: Pluto Press. (Original work published 1979)

Boal, A. (2015). Rainbow of desire. Τhe Boal Method of Theatre and Therapy (A. Jackson, Μετ.). London & New York: Routledge. (Original work published 1995).

Boal, Α. (2013). Θεατρικά παιχνίδια για ηθοποιούς και μη ηθοποιούς (Παπαδήμα, M., Μετ.). Θεσσαλονίκη: Σοφία.

Boal, A. (2005). Legislative Theatre. Using Performance to Make Politics (Jackson, A., Μετ.). London & New York: Routledge. (Original work published 1998).

Boal, Α. (2006). Τhe Aesthetics of the Oppressed (Jackson, A., Μετ.). London & New York: Routledge.

Boal, A. (2001). Hamlet and the Baker’s Son. My Life in Theatre and Politics (Jackson, A., Μετ.). London & New York: Routledge.

Μποάλ, A. (1981). To θέατρο των καταπιεσμένων (Μπραουδάκη, Ε., Μετ.). Αθήνα: Θεωρία.

συμπληρωματική

Babbage, F. (2018). Augusto Boal. London & New York: Routledge.

Boal, J. (2023). Theatre of the Oppressed and its Times. London & New York: Routledge.

Cohen-Cruz, J., & Schutzman, M. (Επιμ.) (2006). A Boal Companion: Dialogues on theatre and cultural politics. London & New York: Routledge.

Ganguly, S. (2020). From Boal to Jana Sanskriti: Practice and Principles (Yarrow, R., Ed.). London & New York: Routledge.

Howe, K., Boal, J., & Soeiro, J. (Eds) (2019). The Routledge Companion to Theatre of the Oppressed. London & New York: Routledge.

Mac Donald, S., Rachel, Δ. (2000). «Το Θέατρο Forum του Augusto Boal για εκπαιδευτικούς». Εκπαίδευση & Θέατρο 1 (Κακκαβά Μ., Μετ.), 42-49.

Milling, J., & Ley, G. (2001). Modern theories of performance: from Stanislavski to Boal. London, New York & Shanghai: Palgrave.

Santos, B. (2019). Theatre of the Oppressed Roots and Wings: a theory of praxis. Los Angeles: KURINGA in conjunction with UCLA Art & Global Health Center and UCLA Prison Education Program.

Γκόβας, Ν., Ζώνιου, Χ. (2010). Θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα με τεχνικές 302 | Προγράμματα Σπουδών Θεατρικής Αγωγής Δημοτικού Οδηγός Εκπαιδευτικού θεάτρου φόρουμ: Διαφυγές… από κάθε εξάρτηση. Μικρές σκηνές καθημερινής βίας. Αθήνα: Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση & Ώσμωση Κέντρο Τεχνών & Διαπολιτισμικής Αγωγής.

Ζώνιου, Xρ. (2010). Augusto Boal (1931-2009). Εκπαίδευση & Θέατρο, 11, 71-80. theatroedu.gr... main/images/stories/files/Magazine/T11/T11_ZoniouGr. pdf?ver=2020-04-06-174451-393

Ζώνιου, Χρ. (2018). Προσεγγίσεις της υποκριτικής του κοινωνικού θεάτρου: η περίπτωση του ηθοποιού-εμψυχωτή του Θεάτρου του Καταπιεσμένου του Αugusto Boal. Στο Αλτουβά, Α. & Διαμαντάκου, Κ. (Eπιμ.), Θέατρο και Δημοκρατία: Πρακτικά Ε΄ Πανελλήνιου Θεατρολογικού Συνεδρίου (σσ. 511-26). Αθήνα: Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, ΕΚΠΑ.

Πίγκου-Ρεπούση, Μ. (2019). Εκπαιδευτικό Δράμα: Από το Θέατρο στην Εκπαίδευση. Αθήνα: Καστανιώτης.

APA

Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. (n.d.). θέατρο φόρουμ. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/θέατρο φόρουμ

Chicago

"θέατρο φόρουμ." Θυμέλη – Λεξικό Παραστατικών Τεχνών. Accessed 17 April 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/θέατρο φόρουμ.

1741